تبلیغات
فرهنگی - تشویق وتنبیه در کودکان
فرهنگی
فرهنگ هویت ماست آن را پاس بداریم
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


مطالبی این وبلاگ فرهنگی وآموزشی خواهد بود وچون اطلاعات نویسنده هم بیشتر در همین زمینه می باشد لذا به این موضوعات پرداخته خواهد شد همچنین به معرفی روستای کریمو ومردم خون گرم ومهمان نواز آن ،فرهنگ وآداب و رسوم آنها خواهیم پرداخت

مدیر وبلاگ :m sayf
نویسندگان

 

تشویق یكی از ابزار مهم تربیت است كه مربی می‏تواند از آن بهره گیرد و كودك را به كارهای نیك علاقه‏مند سازد. كودك در سایه تشویق، از بسیاری از خواسته‏های خود چشم می‏پوشد و به راهی كه مورد نظر مربی است، قدم می‏گذارد. تشویق به معنای به شوق آوردن، كار كسی را ستودن و او را دلگرم ساختن است.(1) نیاز به تشویق از تمایلات فطری هر انسان است كه تا پایان عمر در او باقی می‏ماند. این خطاست كه تصور كنیم شخص از آن جهت كه بزرگ شده است و خوب و بد را می‏فهمد، احتیاج به تشویق ندارد، زیرا بسیاری از تلاشها و رقابتهای بزرگسالان به منظور به دست آوردن تشویق و تحسین دیگران است. شیوه تشویق تشویق گاهی زبانی است كه مربی با دلجویی و بیان جملات محبت‏آمیز، رفتار و گفتار كودك را مورد تشویق قرار می‏دهد و او را به كار و راهش دلگرم و امیدوار می‏كند و گاهی عملی كه مربی با به آغوش گرفتن كودك و نوازش او و نگاه توأم با لبخند و خرید شكلات، اسباب‏بازی، لباس و گردش او را به خاطر عملی كه انجام داده است، می‏ستاید. نكته لازم به تذكر این است كه در نوع و شیوه تشویق باید سن و درك كودك را مورد توجه قرار داد و تشویق را به موازات نوع عمل و درك او تغییر داد. به عنوان مثال یك كودك 3 ـ 4 ساله بهترین تشویق برای او، یك شكلات است و برای یك نوجوان 14 ـ 15 ساله، یك گردش علمی و دیدار از موزه‏ها و شخصیتهای اجتماعی ارزنده‏ترین تشویق است. آثار تشویق 1ـ تشویق، خستگی و نومیدی را از كودك دور می‏سازد و او را نسبت به هدف و راهی كه انتخاب كرده است، امیدوار می‏سازد. 2ـ كودك با تحسین و تشویق، در صدد اصلاح ناسازگاریها و نقاط منفی اخلاقی خود برمی‏آید و بسیاری از شیوه‏های غلط رفتاری خود را اصلاح می‏كند. 3ـ تحسین رفتار و گفتار كودك باعث می‏شود كه در سر دو راهیها سرگردان نشود و در كاری كه انجام می‏دهد، كوشاتر و جدی‏تر باشد. نكاتی پیرامون تشویق 1ـ هنگام تشویق، كودك باید بفهمد كه به چه جهت مورد تحسین قرار گرفته است. 2ـ تشویق باید هر چند وقت یك بار و در برابر كارهای برجسته كودك باشد، نه به صورت همیشگی و برای هر كاری؛ زیرا در این صورت، تشویق تأثیر خود را از دست خواهد داد. 3ـ تشویق نباید از حد اعتدال تجاوز كند، زیرا ممكن است كودك را به خودبینی و خودستایی گرفتار كند. 4ـ تشویق نباید شكل رشوه به خود بگیرد، كه در این صورت اثر مثبت و سازنده نخواهد داشت. 5ـ باید عمل یا اخلاق نیك كودك را تحسین كرد نه خود او را. او باید بفهمد كه كارش ارزش دارد و او جدای از كارش ارزنده نیست. جایگاه تنبیه در تربیت: تنبیه به معنای بیدار كردن و آگاه كردن كسی بر امری است. از این‏رو تنبیه همیشه به صورت كتك زدن، ملامت كردن و اعمال فشار نیست، بلكه این هدف (آگاه كردن شخص) ممكن است با نصیحت، ارشاد و موعظه حاصل شود و او متوجه خطای خود بشود. پس تنبیه به خاطر هدایت است نه فرو نشاندن خشم مربی. در نظام تربیتی اسلام اصل تنبیه به عنوان عاملی بازدارنده، پذیرفته شده است زیرا جامعه و مردمی كه در برابر اعمال و رفتار خود كنترلی نبینند و با نصیحت و گاه اعمال فشار و كیفر محدود نگردد، طغیان خواهند كرد. شیوه تنبیه شیوه عاطفی بهترین و موفقترین شیوه‏های تربیتی است. كودك باید با مفهوم جملاتی از قبیل «دوست دارم و دوست ندارم» والدین آشنا شود و آثار مطلوب و نامطلوب آن را دریابد. تخلفات كودك باید با چهره ناراضی والدین روبه‏رو شود و از برخورد مربیان خود راه و روش صحیح و مورد نظر آنها را پیدا كند. او باید همیشه مورد مهرورزی و خوشرفتاری والدین قرار گیرد تا نصیحتهای آنها را مانند تابلویی در مقابل خود تجسم كند. گاه پیش می‏آید كه رفتار خلاف كودك با پند و اندرز اصلاح نمی‏شود و در شیوه رفتاری خود تغییری نمی‏دهد. در این صورت والدین با استفاده از روشهای مناسب با توجه به نوع و زمان جرم به بازداشتن و تنبیه بدنی او با شرایطی اقدام كنند. مربی اگر ناچار از تنبیه بدنی شد، كافی است ضربه‏ای به باسن یا پشت دست كودك بزند و در مواردی كه تخلفش بزرگتر و سنگین‏تر باشد تنبیه شدیدتری را اعمال كند. تنبیه بدنی به عنوان یك عامل بازدارنده ـ در صورت عدم كارآیی دیگر ابزار تربیتی ـ به حساب می‏آید و چندان سازنده نیست؛ زیرا كودك ممكن است از ترس كتك، به ظاهر مرتكب خلاف نشود، اما عادت زشت خود را از دست ندهد. امیر مؤمنان علیه‏السلام می‏فرماید: «اِنَّ العاقِلُ یَتَّعِظُ بِالاَدَبِ وَ البَهائِمُ لا یَتَّعِظُ الاّ بِالضّربِ»(2) خردمند، با ادب پند می‏آموزد و حیوانات با كتك و زدن تربیت می‏شوند. تنبیه كودك در سخن امام صادق علیه‏السلام: با توجه به مطالبی كه گذشت و با عنایت به اینكه سراسر وجود كودك سرشار از عاطفه است و بسیاری از رفتار و گفتارهای خود را بر اساس برخوردهای عاطفی والدین خویش قرار می‏دهد؛ امامان علیهم‏السلام در بیان شیوه‏های تربیتی بویژه در مورد كودكان، مربیان را به استفاده از این شیوه تشویق كرده‏اند. مربیانی كه با فرزندان خود با خوشرفتاری و محبت برخورد می‏كنند، می‏توانند از «قهركردن» با كودك به عنوان یك وسیله اصلاحی بهره‏برداری كنند.فردی خدمت امام صادق(ع) شرفیاب شد و از فرزندش شكایت كرد. امام(ع) در پاسخ او فرمود: «لا تَضْرِبْهُ وَاهْجُرْهُ و لا تُطِلْهُ»(3) او را نزن، با او قهر كن ولی این قهر را طولانی نكن. نكات مهم در تنبیه كودك: 1ـ در تنبیه، پدر و مادر با هم اقدام نكنند، اگر یكی طفل را تنبیه كرد، دیگری به عنوان پشتوانه روحی او باقی بماند. 2ـ پیش از تنبیه باید ریشه تخلف را كشف كرد و سپس به رفع آن اقدام نمود. 3ـ تنبیه به عنوان آخرین ابزار تربیتی مورد استفاده قرار گیرد. 4ـ باید عمل كودك را تنبیه كرد، نه شخصیت و تمام وجود او را. 5ـ تنبیه با جرم و خطای كودك متناسب باشد. 6ـ تنبیه چند جانبه نباشد؛ یعنی به این صورت نباشد كه طفل هم كتك بخورد، هم سرزنش شود و هم مورد تمسخر قرار گیرد. ملامت كودك بیشتر والدین در برخورد با خطاهای كودكان، آنها را تنبیه نمی‏كنند، اما بیش از آن كودكانشان را مورد سرزنش خود قرار می‏دهند، كه این شیوه موجب گستاخی كودك در برابر والدین خود می‏شود و زمینه اصلاح او را از بین می‏برد. در تربیت، از ملامت به عنوان یك وسیله اصلاحی حساب شده می‏توان استفاده كرد. ملامت لازم نیست كه به صورت غلیظ و همراه با خشونت باشد بلكه ممكن است به صورت سؤالاتی از كودك باشد كه او را وادار به اندیشیدن در رفتار خود می‏كند. برای مثال می‏توان به دور از عصبانیت با جملاتی از قبیل: آیا در خطاهای خود فكر آبروی خود و ما را نكردی؟ آیا نمی‏خواهی در رفتار و گفتار خود تغییری ایجاد كنی؟ و ... او را متوجه خطایش كرد. افراط در ملامت مربیانی كه برای تربیت كودكان خویش با ابزار سرزنش جلو می‏روند و او را به خاطر كوچكترین لغزش و بدون در نظر گرفتن نوع جرم و سن كودك، مورد سرزنش قرار می‏دهند، بزرگترین اشتباه را مرتكب می‏شوند. افراط در سرزنش، كودك را لجباز و ناامید بار می‏آورد، به طوری كه او خود را قابل اصلاح نمی‏داند و به تدریج تعادل روانی خود را از دست می‏دهد و برای خود آینده‏ای تاریك تصور می‏كند، از این‏رو برای آرام كردن خویش، به خرابكاری، فریبكاری، سیگار، فرار از خانه و مدرسه روی می‏آورد و گرفتار ناآرامی عصبی می‏شود. حضرت علی(ع) می‏فرماید: «الاِفراطُ فی المَلامَةِ یَشُبُّ میزانَ اللِّجاجِ»(4) زیاده‏روی در سرزنش، آتش لجاجت را شعله‏ور می‏سازد. پاورقی 1ـ فرهنگ عمید. 2ـ غررالحكم، ترجمه محمدعلی انصاری، ......................................................................................... منبع: سایت شارح

 

صورت های تشویق:
تشویق به سن و درك كودك ونوع عمل او بستگی دارد . طبیعی است كه كودك خردسال ، معنی دوستی اولیاءو تشویق آنها را به خوبی می داند . برای كودك چهار ساله یك شكلات ممكن است به اندازه یك هدیه قابل توجه كه به فردبزرگسال تقدیم می كنیم ، ارزش داشته باشد .


تشویق صور مختلفی دارد. گاه به صورت دلجویی است ، گاه یك عبارت محبت آمیز ، برخی اوقات یك نگاه توأم با لبخند و نشاط ، زمانی وعده تعریف یك قصه،و گاهی دادن یك بسته كوچك مداد رنگی ، شیرینی ، كتاب ، لباس ، اسباب بازی ، دفترچه ، توپ ، قلم ، مدال ، معرفی كردن سرصف و امثالآن.


اولیاء و مربیان باید با توجه به سن و سطح درك بچه و اوضاع و شرایط خاص زندگی و ارزش و اهمیت كار او،نوع تشویق و میزان آن را انتخاب نمایند.


كودك در سال های اولیه زندگی بیش از هر چیز به جلب نظر والدین و اظهار محبت و بوسه ها و خنده ها و نوازشها و پرستاری های آنان نیاز دارد .


وقتی بزرگتر شد به آفرین گفتن ، شكلات و شیرینی و اسباب بازی و گردش یا مهمانی رفتن ، و شنیدن داستان بیشتر علاقه دارد . در مرحله بعد به فوتبال و ورزش و كتاب داستان و تعریف و تمجید و كفش و لباس نو و هدیه ونمره خوب ،ومسافرت ، بیشتر علاقه مند می شود. در مراحل بعدی به مسئولیت پذیرفتن ، مورد مشاوره قرار گرفتن ، قهرمان شدن ، مدال گرفتن ، در حضور جمع معرفی شدن ، بیشتر علاقه پیدا می كند. بنابراین بهتر است با توجه به علایق كودك وسن وی ،تشویق ها نیز از همان نوع علایق ویباشد .
محاسن تشویق:
-تشویق بر خلاف تنبیه كه از عوامل بازدارنده است ، عاملی ترغیب كننده می باشد كه به انسان نیرو می دهد . شخصی كه تشویق می شود از كار و زحمت خود احساس رضایت می كند و همین رضایت خاطر است كه جلو خستگی و بی میلی او را می گیرد .


-تحسین كودك موجب می شود كه اعتماد به نفس در وجودش پدید آید ، استعدادهای نهفته اش شكوفا شوند و قوای درونی اش به فعلیت برسند.


-تشویق ، شخصیت فرد را احیاء می كند ، او را از یأس و بدبینی نجات می دهد و به زندگی دلگرم می كندو گاهی یك تحسین ساده،مسیر زندگی فرد را دگرگون می سازد .


-وقتی كودك تحسین شود ، احساس ارزشمندی می كند .


-تشویق پاسخی است به نیاز طبیعی و روانی كودك .


-وقتی كودك را مورد تشویق قرار دهیم فرصتی فراهم می شود تا كودك به توانایی ، ظرفیت و ارزشمندی های خود پی ببرد و در نتیجه تصویر مثبت و ارزنده ای از خود در ذهنش ایجاد شود كه بعدها شكل دهنده حرمت نفس او خواهد بود .


-جبران كمبودها و حقارت های عاطفی و اجتماعی .


-تصحیح و تكمیل رفتارهای آموزشی و اخلاقی .


-تغییر دهنده و جهت دهنده رفتار و سیر زندگی كودك .


-دریافت بازخورد مناسب در برابر رفتار پسندیده .


متأسفانه بعضی از والدین و مربیان برای دستیابی به اهداف خود و تقویت هر چه سریعتر رفتارهای مورد نظر خود ، سعی می كنند به هر طریق ممكن،رفتار كودك را مطابق خواسته ها و دستورات و مقررات خود در آورند ، بدون اینكه متوجه اثر تخریبی این روش های شتاب زده و صوری در ساختار شخصیتی كودك باشند. این روش های سطحی ، ظاهر پسند ، دیگر انگیخته و تصنعی می تواند سبب آسیب های جبران ناپذیری در روند تعادل جویی طبیعی كودكان شود.

معایب تشویق بیجا و بیش از حد:
-وابستگی كودك به عوامل كنترل بیرون از خود .


-كند شدن محرك های درونی (‌از بین رفتن رغبت های خود به خودی و جایگزینی رغبت های تصنعی).


-تشویق بدون دقت ممكن است به صورت رشوه در آید و اعمال كودك به پاداش وابسته شود و پرتوقع و طلبكار پرورش یابد و در همه جا انتظار پاداش عملی یا معنوی داشته باشد، از همه كس طلبكار شود ولی خودش احساس مسئولیت نكند.گاهی حتی در برابر انجام وظایف قانونی یا اجتماعی یا شرعی خود نیز توقع پاداش خواهد داشت .


-تشویق و تحسین بیش از حد ، كودك را به غرور و خودبینی مبتلا می سازد. امیرالمؤمنین (ع)می فرماید: " چه بسا افرادی كه به سبب تعریف و تمجید مغرور می شوند" و" در مدح كسی زیاده روی و مبالغه مكن".


نتایج تحقیقات اخیر نشان داده است كه اگر رفتار كودك و رشد او را از طریق عوامل تشویق بیرونی مانند جایزه ، پول ، كارت صدآفرین ، ‌تحسین های لفظی مكرر و سایر عوامل بیرونی شرطی كنیم ، آزادی و رشد طبیعی را از او سلب و رفتار او را با ضوابط و معیارهای از پیش تعیین شده قالب سازی كرده ایم .


-تشویق بیش از حد در دراز مدت مانع پیشرفت خود به خودی كودك می شود .


-تكیه بر تشویق بیرونی بدون همسویی با تقویت های درونی كودك،مانع تحول طبیعی او می شود.
نكاتی كه در تشویق باید رعایت گردد:
-علت تشویق بایستی مشخص باشد تا كودك بفهمد كه به چه سببی مورد تشویق قرار گرفته است.


-نفس عملكرد كودك باید مورد تشویق قرار گیرد ( مستقیماً به رفتار كودك مربوط باشد ) نه شخصیت او.


-تشویق باید با تقویت درونی كودك همسو باشد ( اول تقویت درونی و بعد تشویق ).


-تشویق باید گاه به گاه و در برابر كارهای ممتاز باشد ، نه به صورت دایم و برای هر كار؛ زیرا اگر چنین شد ارزش و تأثیر تربیتی خود را از دست خواهد داد .


-وقتی كودك را تشویق و تحسین می كنیم نباید او را با بچهیدیگری مقایسه كنیم.مثلاً صحیح نیست كه پدری به فرزندش بگوید آفرین بر تو كه خوب درس می خوانی و مانند حسن تنبل نیستی ، زیرا در این صورت،كودك دیگر ، تحقیر و مذمتمیشود. از سوی دیگر این عمل مضر است و بدآموزی دارد .


-تشویق در بین همسالان و دوستان مؤثرتر از تشویق به تنهایی است .


-تشویق باید با سن كودك ، نیازهای او و شرایط و موقعیت مكانی ، شخصیتی ، روانی و ... تناسب داشته باشد .


-تشویق های ملموس در مقاطع سنی پایین مؤثرتر است .


-تشویق باید با كار كودكمتناسب باشد.صلاح نیست كه در برابر یك كار كوچك و كم اهمیت تشویق های بزرگی انجام بگیرد . پاداش های بزرگ را باید برای كارهای بزرگترقرار داد، بهتر است پاداش همگام با موفقیت های تدریجی كودك بزرگ شود .


-باید پاداش ها و تشویق ها ، در برابر فعالیت ها و جدیت های كودك انجام بگیرد . نه در برابر موهبت های ذاتی او . یك كودك كم هوش كه در اثر جدیت و تلاش ، رفته رفته به موفقیت هایی نایلمیگردد و نمره پنج او به هشت ترقی می كند نیز قابل ستایش و تشویق است.


-تشویق باید طبیعی ، واقعی و به دور از فریب و ریا باشد .


-تشویق باید بلافاصله اعمال گردد ( به خصوص برا ی سنین پایین )‌.


-اگر تشویق بیش از حد انتظار طبیعی كودك و یا كمتر از حد انتظاراو باشد اثر نامطلوبی دارد.


تعریف تنبیه
تنبیه یک شوک جسمی یا روانی است که کودک را متوجه می کند و در مورد عواقب کارش به او هشدار می دهد . این هشدار به صورت های گوناگونی ، همچون نگاه خشم آلود ، بی اعتنایی ، توبیخ ، محروم کردن از گردش ، بازی ، مهمانی رفتن و تماشای تلویزیون و بالاخره کتک زدن و ... قابل اجرا ست .
کودکمان را تنبیه کنیم یا نه ؟
اگر می توانستیم کودکانمان را فقط با استفاده از روش های مثبت تربیت کنیم خیلی عالی بود ؛ اما نمی توانیم !
برای آموختن الگوهای رفتاری شایسته ، هم روش های مثبت و هم منفی لازم هستند ما قصد نداریم تنبیه را بپذیریم یا رد کنیم ؛ بلکه می خواهیم روش صحیح آن را بیاموزیم تا هنگامی که تنبیه به عنوان یک روش تربیتی ضرورت یافت تأثیر بیشتری داشته باشد .
با مطالعه در سیره معصومان علیهم السلام و زندگی آنها موردی یافت نمی شود که آن بزرگواران یکی از فرزندان خود یا دیگران را تنبیه بدنی کرده باشند ابن سعد از ام سلمه نقل می کند : پیامبر خدمتکار خود را برای کاری فرستاد ، خدمتکار دیر کرد پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند : اگر از قصاص ( در روز قیامت ) نمی ترسیدم تو را با این چوب مسواک تنبیه می کردم .در واقع این گونه سخن گفتن نوعی اعتراض و آگاه کردن او به خطایش است .
آثار مخرب تنبیه بدنی
کارشناسان تعلیم و تربیت برای تنبیه بدنی آثار مخرب فراوانی ذکر کرده اند که هر یک از آنها به تنهایی می تواند تأثیر بسزایی در روحیه و شخصیت آینده کودک ما داشته باشد و انگیزه ای باشد که والدین به هیچ عنوان از تنبیه بدنی برای کودک خود استفاده نکنند.
1- اضطراب : تنبیه بدنی باعث می شود کودک دائم مضطرب باشد زیرا همواره احساس می کند بر اثر عمل مشابهی دوباره و به ویژه در حضور دیگران تنبیه خواهد شد ، این اضطراب مانع از پیشرفت شده و زمینه ایجاد اختلالات روانی را ایجاد می کند.
2- از بین رفتن اعتماد به نفس : کودکی که به طور دائم تنبیه بدنی می شود به خاطر ضعف عملکرد و ناتوانی در انجام کارهایش به تدریج اعتماد به نفس خود را از دست می دهد و احساس بی کفایتی کرده و شهامت انجام کارهای بزرگ را ندارد.
3- احساس حقارت : کودک یا نوجوانی که کتک می خورد ، شخصیتش تحقیر شده و به مرور زمان ، عزت نفس خود را از دست می دهد و به این باور می رسد که ارزشی ندارد و در این صورت است که هرکار خلافی را به راحتی انجام می دهد . در روایات ما آمده است : « کسی که خودش را حقیر می پندارد ، خود را از شر او در امان ندان .»
4- روحیه زورگویی : تنبیه بدنی به کودک یاد می دهد که می تواند دیگران را کتک زده و از این طریق به خواسته هایش برسد . از این پس او هم به ضعیف تر از خود زور می گوید و آنان را کتک می زند .
5- دروغ گویی : یکی از علت های دروغ گویی کودکان ، ترس از مجازات است . تنبیه بدنی باعث می شود کودک برای فرار از مجازات ، به دروغ گویی متوسل شده ، به مرور زمان این رفتار در او تثبیت شود .
6- به دل گرفتن کینه تنبیه کننده : تنبیه مداوم کودک باعث می شود کینه تنبیه کننده را به دل گرفته و در آینده به شکل های گوناگون از تنبیه کننده ، انتقام بگیرد .همچنین باید توجه داشت ، کودکان زیر 5 سال ،معنای تنبیه را به درستی نفهمیده و از آن دشمنی ، عدم امنیت و خطر برداشت می کنند .
تنبیه بدنی پیامدهای منفی دیگری نیز دارد که در ادامه فهرست وار به آنها اشاره می کنیم :
· کودکان را به حیله گری و ریاکاری وا می دارد .
· باعث افسردگی کودکان می شود.
· بچه ها را به سمت خود آزاری سوق می دهد .
· باعث لجبازی آنان می شود .
· کودکان را گوشه گیر می کند .
· آنها را بی ادب و نسبت به اطرافیان بی تفاوت می سازد .
· حس کنجکاوی و ابتکار را در آنان می کشد .
· احترام و اعتماد کودکان را نسبت به بزرگتر ها سلب می کند .
· پرخاشگری را به آنان یاد می دهد .
· شهامت و غرور بچه را از بین می برد.
· شادی ها را در آنان سرکوب می کند .
· و . . .
روش های جایگزین تنبیه بدنی
روش های غیر مستقیم : در این روش ها سعی می شود ، کودک را به صورت غیر مستقیم ، از خطایش بازداشت . در این روش ها تا آنجا که امکان دارد ، رفتار کودک بدون آنکه حتی خودش متوجه شده و یا تحت فشار قرار گیرد ، اصلاح می شود .
1- نادیده گرفتن : از این روش زمانی استفاده می شود که کودک قصد داشته باشد با کارهایش توجه شما را به خود جلب کند البته در کنار این عمل باید از رفتارهای مثبت کودک تعریف کرد .
در ادامه توجه شما را به چند نکته برای انجام بهتر این مهارت ، جلب می کنیم :
ü هر بار که رفتار آزار دهنده ، اتفاق می افتد بی توجهی را به کار ببرید زیرا اگر والدین تنها گاهی اوقات نسبت به رفتاری بی توجه باشند ممکن است ناخواسته به کودکانشان آموزش بدهند که اگر رفتار مشکل آفرین را در بیشتر وقت ها انجام دهند توجه والدین را جلب می کنند .
ü هنگامی که به مشکلی ، بی توجهی می کنید ممکن است قبل از بهتر شدن ، بدتر شود . اگر کودکان ، به خاطر بدرفتاری به طور منظم مورد توجه قرار گرفته باشند آن رفتار با شروع بی توجهی از سوی والدین بلافاصله کاهش نمی یابد .
ü برخی کارها که حواستان را پرت می کند به بی توجهی شما کمک می کند . شمردن تا ده و ترک کردن اتاق به والدین کمک می کند تا نسبت به رفتار آزار دهنده کودکشان به طور مداوم و کامل بی توجهی کنند .
ü بی توجهی را همراه با تحسین به کار برید . اگر بعد از بی توجهی ، رفتار صحیح او را تحسین کنید اثر بیشتری دارد
پیش از به کار بردن این راهبرد باید رفتار ها را طبقه بندی کنید و سپس ببینید کدامیک را می توانید نادیده بگیرید روشن است که نمی توانید اعمال خطرناکی ، مثل دویدن به سمت خیابان یا رفتن به سمت لبه پشت بام را نادیده بگیرید .
2- کاهش بد رفتاری با پاداش دادن به رفتار مناسب : در این روش ، والدین به رفتار پسندیده ای که در مقابل رفتار ناپسند است پاداش می دهند ؛ برای مثال اگر کودکان شما هنگام بازی با هم دعوا می کنند شما برای از بین بردن این بدرفتاری آنها می توانید به این صورت عمل کنید : ابتدا مدت زمانی محدود مثل 20 دقیقه را مشخص کرده به روشنی برای آنها بیان کنید که اگر در این مدت با هم دوستانه و بدون دعوا بازی کنند پاداش مورد علاقه آنها را به ایشان خواهید داد.

3. تغییرمحیط

دربسیاری ازمواقع می توان ازطریق اصلاح محیط به جای به کاربردن زور و قدرت رفتار ناپسند کودک راتغییر داد؛برای مثال ،اگرکودک شما برگهای گلدان رامی کند،باجابجاکردن گلدان و قرار دادن آن درجایی که کودکتان نتواند به آن دست زند،محیط راتغییر داده و مانع بروز آن رفتار شوید .

همچنین میتوانید ، بافراهم کردن وسایل بازی مناسب و معرفی فعالیت های جدید به کودک، محیط راغنی کرده و مانع انجام رفتار نامناسب ،از ناحیه کودک شوید .

گاهی اوقات نیز،باید محیط راازاشیاء و مواد محرک، خالی کرد؛ برای مثال وقتی کودک قبل ازخواب پرجنب و جوش و پرتحرک هست والدین عاقل می دانند که باید محیط را از هرگونه محرکی که حواس کودک را به خود جلب می کند، خالی کنند . بااستفاده ازاین روش می توان،بسیاری ازرفتارهای ناپسند کودکان راکنترل کرد و مانع بروز آنها شد .

4. جایگزینی

دراین روش، مارفتاری مطلوب راجایگزین رفتار نامطلوب می کنیم. جایگزینی به کودک نشان می دهد که چگونه همان رفتار رابه صورت مورد قبولی انجام دهد ؛اگرکودک، درحال کندن صفحه مجله ای است که شما آن رالازم دارید، مجله باطله ای دراختیارش بگذارید. اگر کودک شما، با شیئی خطرناک، بازی می کند شمامی توانید بایک اسباب بازی یاچیزی که اودوست دارد، آن شیء خطرناک را از او بگیرید، بدون آن که، به زور متوسل شده و یا او راتنبیه کنید .

5. استفاده از (پیام من)

«پیام من» ، به کودک اعلام می کند، بزرگترها چه احساسی دربرابر بعضی ازرفتارهای ناپسند او دارند؛ برای مثال، زمانی کودک شما صدای تلوزیون راخیلی بلند کرده است به او می گویید: « وقتی صدای تلویزیون این قدر بلند است، من نمی توانم با مادرت صحبت کنم » ‌و یا معلم می گوید: « وقتی این همه سرو صدا درکلاس است، من نمی توانم صدای دوستتان رابشنوم .

«پیام من»، بدون بار سرزنش و ارزیابی است؛ برخلاف ((پیام تو )) که شامل بار سنگین سرزنش، داوری، ارزشیابی، انتقاد و اجبار است؛ مانند ((ساکت می شوی یا بیرونت کنم))، ((تو باید ازخودت خجالت بکشی))، ((تو داری مرا دیوانه می کنی)).وقتی بچه ها تحقیر و سرزنش می شوند، نوعی حالت دفاعی در آنها ایجاد می شود و در رفتار خود پافشاری می کنند.

چنین پیام هایی برای رشد عزت نفس کودکان نیز زیان آور است. ((پیام تو )) جر و بحث های مخرب دو جانبه رابر می انگیزد و باعث احساس گناه، تحقیر و آزردگی کودکان می شود. والدین بهتر است، برای اینکه بچه های کوچکتر بتوانند ((پیام من)) رادرک کنند، از پیام غیر کلامی استفاده کنند. برای مثال، وقتی پدر سینا کوچولو رادر فروشگاه بغل گرفته، او مرتب به شکم پدر لگد می زند و باهر لگد خنده ای سر می دهد. پدر فورا سینا رابه زمین گذاشته و دستش راروی شکمش به علامت اینکه درد می کند می گذارد و به راه می افتد .

این پیام غیر کلامی، به سینا میگوید : وقتی به شکمم لگد می زنی، دردم می گیرد، بنابراین دوست ندارم تو را بغل کنم.

فوائد استفاده از «پیام من»

مطالعات نشان می دهد کودکانی که از عزت نفس بالایی برخوردارند: دوستان بیشتری دارند، در برابر فشارهای گروهی بهتر مقاومت می کنند، در برابر انتقاد یا فکر دیگران حساسیت کمتری به خرج می دهند، هوش هیجانی بیشتری دارند، بهتر آموزش می بینند، از هماهنگی فیزیولوژیکی بهتری برخوردارند، کمتر خجالتی هستند، کمتر می ترسند، قاطعیت بیشتری دارند و بهتر نیازهایشان را تامین می کنند و می توان با جرات گفت که عزت نفس، هسته و پایه اصلی سلامت روحی و روانی انسان است.

6.تذکر تلویحی

همه می دانیم که انسان موجودی فراموش کار است و البته این فراموشی در کودکان بیشتر است؛برای همین باید همواره قوانین رابه آنها یادآوری کرد. این اصل به اندازه ای اهمیت دارد که خداوند در قرآن، پیامبر خود را به عنوان یادآوری کننده معرفی می کند. دربسیاری از مواقع اگر والدین، کودک را بااشاره و تلویح ، بدون اینکه دیگران بفهمند متوجه خطایش کنند، اثر آن بسیار بیشتر است از اینکه به طور مستقیم به او تذکر دهند .وحید بدون اجازه برادرش علی، سراغ وسایل او رفته و مداد رنگی های او را برداشته است. علی به مادر شکایت میکند و مادر بدون آنکه مستقیما به وحید تذکر دهد و او را توبیخ کند، در ضمن صحبت هایش میگوید:«خیلی بده که آدم بدون اجازه کسی، سروسایل اون بره و چیزی رابرداره». البته این روش بیشتردر کودکان دبستانی و نوجوانان اثر داردتادرخردسالان و کودکان زیر شش سال.در روایت نیز آمده است که خطاکار را با پاداش دادن به درستکار تنبیه کنید.

روش های مستقیم

1.بی اعتنایی به کودک

از دیگر روش هایی که می تواند جایگزین تنبیه بدنی شود، بی اعتنایی به کودک است. اگر کودک شما رفتاری انجام می دهد که موجب ناراحتی شما می شود، درچنین مواقعی، بی اعتنایی به او در روحیه اش تاثیر بسزایی دارد و این احساس را به او منتقل می کند که گویی، تمام درها به رویش بسته شده و هیچ راهی جز دست کشیدن از کار خلافش ندارد، پس می کوشد، از کار زشت خود دست بردارد و از والدین یا مربی اش، عذر خواهی کند.

اما بی اعتنایی، نباید خیلی طولانی شود و زمینه آشتی را باید فراهم کرد. وگرنه بازتاب های منفی دیگری در پی خواهد داشت. در این روش، باید علت بی اعتنایی والدین برای کودک مشخص باشد و اگر کودک، متوجه عمل اشتباه خود شد و عذر خواست، باید عذر او راپذیرفت و در صورت امکان، به علت درک درستش، هدیه ای به او داد. البته والدین، باید توجه داشته باشند که برای هر امر جزئی، نباید از این روش استفاده کرد، زیرا این عمل، برای او عادی شده و اثرش را از می دهد .

به خاطر اینکه وحید خواهر کوچکترش را زده و خوراکی هایش را به زور گرفته و خورده بود، مادرش،آن روز به وحید هیچ گونه اعتنایی نکرد و صرفا با جواب های کوتاه، بدون نگاه کردن به او پاسخ می داد. وحید که فهمیده بود کار اشتباهی انجام داده و این رفتار مادر نیز به همین خاطر است، ساعتی بعد، پیش مادرش آمد و گفت:«مامان قول می دم که دیگه مریم رو اذیت نکنم و بدون اجازه او خوراکی هاش رو نخورم.» مادرش نیز پذیرفت و او را به خاطر این تصمیم تحسین کرد.

در روایت نیز آمده است، امام موسی کاظم علیه السلام به یکی از یاران خود، که از دست فرزندش به ستوه آمده بود و از دست او شکایت داشت،‌فرمود:«او را کتک نزن، بلکه به او بی اعتنایی کن، اما خیلی طول نکشد.»

2.حذف پاداش ها و امتیازات

حذف پاداش ها و امتیازها،‌روش دیگری برای جلو گیری از بدرفتاری های شدید است. حذف پاداش ها و امتیازها، در پاسخ به برخی از رفتارهای خطرناک یا غیر قابل تحمل کودک انجام می گیرد. در این روش میتوانید به او تذکر دهید که برای مثال، ‌اگر یک بار دیگر داخل اتاق توپ بازی کند ،‌توپ راگرفته و داخل کمد می گذارید. و یا پدر وحید پس از آنکه متوجه شد او تکالیف فردایش راانجام نداده و حرف مادرش را هم گوش نمی کند ،به وحید گفت:‌اگر تا یک ساعت دیگر تکالیف رو انجام ندهی ،‌امشب از میهمانی خبری نیست.پاداش ها و امتیازها را باید بلافاصله بعد از رفتار نامناسبی که دوست دارید متوقف شود حذف کنید.

هرچه فاصله میان رفتار مشکل آفرین و حذف امتیاز بیشتر باشد،‌اثر بخشی آن کمتر می شود. هنگامی که والدین برای حذف امتیاز خیلی معطل می کنند کودکان نمی فهمند به خاطر چه رفتاری تنبیه شده اند،‌ و رفتار بدشان متوقف نمی شود.

3.استفاده از پیامد های مناسب

برای کاستن از رفتار نامطلوب، ‌می توان کودک را باپیامدهای رفتارش مواجه کرد ‌برای مثال،‌اگر کودک، سرمیز شام دیر حاضرشود،‌شام او سرد خواهد شد. و یا اگر کودک، به اجاق گاز دست بزند،‌پیامد آ‌ن،‌سوختن دستش می باشد.

در برخی موارد،‌پیامدها ممکن است که به کودک آسیبی جدی وارد آورد و یا اینکه آن عمل،‌پیامدی به دنبال نداشته باشد؛ مثلا اگر کودک بخواهد شیئی فلزی را داخل پریز برق کند پیامد طبیعی این کار،‌بسیار خطرناک است و یا اینکه کودک،‌با ماژیک روی دیوارها نقاشی کشیده است؛که این کار عملا پیامد طبیعی به دنبال ندارد. در این موارد،‌می توان عمل کودک را با یک پیامد همراه کرد؛برای مثال،‌در مورد بالا،‌او را مجبور کرد که تمام دیوارها را تمیز کند. اگر کودک بداند،‌که خودش باید،‌کار اشتباهش را جبران کند،‌بسیار کمتر،‌اتفاق می افتد،‌که آن کار اشتباه را انجام دهد.

4. فرستادن کودک به اتاق تنهایی

فرستادن کودک به اتاق تنهایی،‌روش موثری است که می تواند جایگزین داد کشیدن ، ‌بد و بیراه گفتن،‌تهدید کردن و کتک زدن او باشد. این روش،‌ همچنین ازعصبانیت شما جلوگیری می کند. با این اقدام ،‌کودک رادقایقی به اتاقی آرام می فرستید تا در آنجا تنها باشد. دراین مدت او از جمع دیگران خارج شده و برای مدتی نمی تواند بازی و تفریح کند. محروم شدن از فعالیت،‌نوعی مجازات است. این اقدام از آن جهت موثر است که بچه ها آن را دوست ندارند. همچنین بیشترین اثربخشی را بر کودکان دو تا دوازده ساله دارد. اجرای این روش در آغاز ممکن است که با دشواری هایی همراه باشد.بعضی از بچه ها شما را در آغاز با فریادها یا گریه های بلند ناراحت می کنند، ‌بنابر این باید آمادگی کامل داشته باشید.در این روش به نکاتی باید توجه کرد که در ادامه به آنها اشاره می کنیم.محیطی که کودک را به آنجا می فرستید مهیای این کار کنید؛ یعنی:

· پیش از هر چیز باید اتاق مهیا باشد

· وسایل سرگرم کننده را از آنجا خارج کرده باشید

· این روش را برای کودکتان توضیح دهید

· به او بگویید به اتاق تنهایی رفتن،‌یعنی چه؛

· اگر کودک شما هنوز زمان رامتوجه نمی شود از ساعت زنگ دار استفاده کنید

· و رفتار نادرست مورد نظر را به او یادآوری کنید.

· مدت زمانی که کودک باید به اتاق خود فرستاده شود:

برای کودکان دو تا سه ساله، یک یا دو دقیقه کافیست

برای کودکان سه تا پنج ساله، دو یا سه دقیقه کافیست.

برای بچه های پنج سال به بالا،‌پنج دقیقه کافیست.

البته باید برای کودک توضیح دهیم که زمان های یاد شده از هنگامی محاسبه می شود که کودک آرام گرفته باشد.نکته مهم دیگری که باید به آن توجه داشت این است که هنگام فرستادن کودک به اتاق تنهایی،‌به هیچ وجه نباید عصبانی شد و از کوره در رفت،زیرا در این صورت کودک می آموزد که چگونه می تواند شما را عصبانی کند و در آینده نیز همین کار را تکرار خواهد کرد. افزون بر این، اگر هدفش از این بی نظمی،‌جلب توجه شما بوده،‌با عصبانی شدن نه تنها او رابه مقصودش می رسانید بلکه باعث تقویت رفتارش نیز می شوید.

5. عتاب و تهدید

تهدید از روش هایی است که می توان از آن به جای تنبیه استفاده کرد. اساس تهدید،‌ بر ترساندن کودک از وقوع امری است که از آن بیم دارد. البته باید توجه داشت که امکان عملی کردن تهدید ها در مواقع ضروری وجود داشته باشد و باید از تهدید های ظاهری جدا پرهیز کرد.برای مثال،‌ مادر وحید برای شلوغ کردن و حرف گوش نکردن او راتهدید کرد که اگر به این کارهایت ادامه دهی به پدرت خواهم گفت.

تذکر : تهدید نباید به گونه ای باشد که باعث ایجاد اضطراب شدید در کودک شود؛‌برای همین، به هیچ وجه نباید از تهدید هایی همچون: تهدید به تنبیه بدنی، ‌بیرون کردن از منزل و... استفاده کرد. به این نکته نیز توجه داشته باشیم که هر چند تهدید ممکن است به عنوان عامل بازدارنده،‌ کودک را از ارتکاب کارهای زشت باز دارد،‌ اما معمولا انگیزه های درونی او را تغییر نمی دهد و به اصلاح درونی رفتار نمی انجامد؛ برای همین بقیه روش های ذکر شده، براین روش تقدم دارد.

شرایطی که باید در تنبیه رعایت شود:

1.به مراتب تنبیه توجه داشته باشید

تنبیه باید از مرحله ضعیف آغاز شود و اگر مؤثر نیفتاد، می توان از مرحله بعد استفاده کرد؛ برای مثال، جایی که با تنبیه غیر بدنی مشکل حل می شود، استفاده از تنبیه بدنی، هم خطرناک و هم لغو است و یا اگر با یک نگاه خشم آلود، کودک آگاه می شود،‌نباید از کنایه و پرخاش استفاده کرد.

2. تنبیه را با شرایط سنی کودک تطبیق دهید

تنبیه باید با توجه به سن کودک اعمال شود. درهرمقطع سنی برخی رفتارهای کودک طبیعی است که والدین باید ازکنارآنها گذشته و با به کار گیری روش های درست، آن مرحله را پشت سربگذارند، و تنبیه در این موارد نه تنها سازنده نمی باشد بلکه نقشی خراب کننده نیز دارد.

کودکان یک تا سه ساله خوشحال از آزادی تازه به دست آمده،‌می خواهند هر کاری را خودشان انجام دهند،‌و جان کلام آنها این است که «خودم انجام می دهم». بنابراین باید به آنهااجازه دهیم تا کاری را که می توانند ، انجام دهند. درباره این کودکان به جای گفتن «نه»، «نمی توانی»،‌«دست نزن» و... می توان از روش های پیشگیرانه ای همچون پرت کردن حواس،‌جایگزینی و امکان انتخاب دادن بهره گرفت.

دراین مرحله والدین باید بادرک درست از موقعیت کودک، ضمن تشویق اواجازه دهند تا خودش کارهایش را انجام داده و احساس استقلال در او شکل گیرد. اما اگر همواره با خواسته های او مخالفت شود و او خود را درفعالیت هایش ناموفق ببیند،‌احساس بی کفایتی و شرم خواهد کرد. اگر کودک این مرحله را به درستی بگذراند در آینده فردی خوش بین همراه با حسن نیت و اراده قوی خواهد شد.

یکی از ویژگی های کودکان سه تا شش سال، کنجکاوی درباره دنیایی است که در آن زندگی می کنند.مخلوط کردن شکر با نمک، برای کودک چهارساله ای که می خواهد بردامنه اطلاعاتش بیفزاید هرگز کار عجیبی نیست. نقاشی کردن روی دیوارها برای یک کودک پنج ساله، اقدامی بی نظیر برای تزیین اتاق به شمار می آید. بازکردن اشیا و لوازم برای اطلاع از چگونگی کار آنها، یکی از فعالیت های مورد علاقه کودکان پیش دبستانی است.

کار مورد علاقه بچه های این سن و سال،‌کند و کاو است. اگربه این کودکان بر چسب «خود خواه» و «بی ملاحظه»‌بزنیم، بعید نیست که در آینده همین گونه شوند. کودکان در این سن به بازی علاقه فراوان دارند. شیطنت و بازی گوشی کودکان رادراین سن نباید دلیل بی ادبی آنان دانست و در صدد تنبیه آنها برآمد،‌بلکه تنها باید کوشید این رفتارها به آنها صدمه ای نزند و آن را هدایت کرد.

رسول خدا فرموده است:«بازی گوشی و شیطنت بچه در دوران کودکی،نشان دهنده فزونی عقل او در بزرگسالی است ».

3. از تنبیه در کنار تشویق استفاده کنید

مربیان می گویند: رشد انسان در گرو بیم وامید است. تنبیه بدون تشویق و تشویق بدون تنبیه، خطرآفرین است. از هردو، باید به طور متعادل،‌استفاده شود.

4. در تنبیه زیاده روی نکنید

تنبیه،‌عامل رشد نیست و به کودک رفتار درست را نمی آموزد، بلکه فقط بازدارنده از خلاف است و از روی ناچاری و به عنوان آخرین عامل تربیتی، از آن استفاده می شود؛ برای همین تا حد امکان باید بکوشیم ازتنبیه استفاده نکنیم علاوه بر آثار مخرب آن، از اثرش نیز می کاهد. هراقدامی اگر هم مؤثر باشد،‌با استفاده بیش از حد، اثرش را از دست می دهد. مادر برای هر کار اشتباه وحید، او رابه داخل اتاقش می فرستاد. بعد ازمدتی متوجه شدکه وحید به راحتی کار بدش راانجام می دهد و قبل از آنکه حتی به او بگویند،به اتاقش می رود.

5. تنبیه رابه تعویق نیندازید

اگر قصد تنبیه کودکتان را دارید،‌درست پس از رفتارناپسندش، این کار راانجام دهید،‌زیرا رفتار انسان را پیامد های بدون وقفه، کنترل می کند (که این پیامدها می توانند مثبت یا منفی باشند)،‌پس صبر کنید تا «بابا بیاد خونه»! هر تنبیهی اثرش راباگذشت زمان ازدست می دهد و ممکن است کودک نتواند ارتباط تنبیه با عمل ناپسندش رادرک کند.

6. ثابت قدم باشید و هماهنگی خود را حفظ کنید

تنبیه مؤثر، نه تنها یک تنبیه بدون وقفه است،‌بلکه تنبیهی است که برای کودک قابل پیش بینی باشد. تنبیه باید در تمام مواردی که آن رفتار ناپسند سرمی زند انجام شود.اگر به کودکتان گفته اید که در صورت پرت کردن عروسکش،‌آن رااز اوخواهید گرفت، پس از هربار پرت کردن به وعده خود عمل کنید تاهمیشه منتظر پیامدهای رفتار ناپسند خود باشد.

علاوه بر ثبات، والدین باید درامر تربیت با یکدیگر هماهنگ باشند. مادربا دیدن چهره ماژیکی وحید شروع کرد به دعواکردنش ، اما پدرتا وحید رادید، صدای خنده اش بلند شد! اختلاف والدین درامر تربیت، کودک رادچار تعارض می کند.

7. برای اصلاح رفتار به کودک فرصت دهید

هدف از تنبیه،‌اصلاح رفتار کودک است،‌پس باید به او فرصت دهید تا آموخته هایش رانشان دهد. اگر تنبیه طول بکشد ممکن است کودک فرصت پیدا نکند که رفتار خود را اصلاح کند.وقتی کودک برای چندمین بار دیر به خانه می آید، ممکن است عصبانی شوید و برای یک ماه اجازه بیرون رفتن ازخانه رابه او ندهید.در این یک ماه او نمی تواند نشان دهد،‌که زود برگشتن به خانه راآموخته است و آنقدر از این تنبیه می رنجد که پنهانی ازخانه خارج می شود. اما اگر تنبیه او چنین بود که می بایست برای دو روز،بلافاصله پس از تعطیل شدن از مدرسه به خانه می آمد،روز سوم فرصت می داشت تا اصلاح رفتار خود رانشان دهد و ظرف یک ماه اعتماد شما راجلب کند.

8. تنبیهی را انتخاب کنید که رفتار نامناسب کودک را کاهش دهد

تنبیه، هنگامی مؤثر است که بروز رفتار نامناسب راکاهش دهد؛ برای مثال،‌مادر علی، اورابه خاطر کتک زدن خواهرش به اتاقش فرستاد. اودر آنجا با اسباب بازی هایش مشغول بازی شد. وقتی مادر گفت که می توانی ازاتاق خارج شوی درحال تماشای کارتون مورد علاقه اش بود. او حتی فراموش کرده بود که تنبیه شده است. به علاوه، وقتی از اتاق خارج شد،دوباره خواهرش راکتک زد تا باز به اتاقش فرستاده شود.

9. در هنگام عصبانیت کودک را تنبیه نکنید

تنبیه فقط در صورتی کارساز است که به منظور آگاه کردن کودک و خاموش سازی رفتار نامناسب او انجام شود؛نه با هدف خالی کردن عقده قلبی،زیرا در این صورت کودک، خود را قربانی خشم والدین می داند و تنبیه،‌اثر تربیتی خود را از دست خواهد داد.پس تنبیه باید زمانی انجام شود که خشم والدین فروکش کرده است. امام علی علیه السلام نیز در این باره می فرماید:«هرگز در هنگام غضب،‌ادب حاصل نمی شود.»

10.به شخصیت کودک توهین نکنید

هدف تنبیه، آن است که کودک از بدی دور شود. بنابراین، شخصیت انسانی او نباید مورد اهانت قرار گرفته و خرد شود. پدر و مادر هنگام تنبیه کودک متخلف،نباید او را سرزنش کنند، بلکه باید کار زشت و ناپسند او را مورد سرزنش قرار دهند.

انس بن مالک می گوید:ده سال به رسول خدا(ص) خدمت کردم، در حالی که هشت ساله بودم و در سفر و غیر آن با ایشان بودم. اگر پیامبر،‌مرا به کاری امر می کرد و من سستی و کوتاهی می کردم، مرا سرزنش نمی کرد و اگرکس دیگری ازخانواده، مرا سرزنش می کرد، او را منع می کرد و می فرمود:‌ رهایش کنید که اگر میتوانست انجام می داد.در روایتی از ایشان آمده است که:« از تکرار سرزنش بپرهیز که موجب حرص برگناه و بی تاثیر شدن سرزنش می شود.»

تقدم تشویق بر تنبیه

والدین عزیز، تنبیه ، گرچه به عنوان یک عامل بازدارنده ممکن است کودک را از ارتکاب کارهای زشت بازدارد، ولی معمولا انگیزه های درونی را تغییر نمی دهد و به تغییر درونی رفتار نمی انجامد. کودکی که از ترس تنبیه دست به کاری نمی زند، ممکن است در خلوت آن کار را انجام دهد، یا پنهان کاری کند علاوه بر این، تنبیه ،تنها به کودک می گوید که چه کاری را نباید انجام دهد، اما رفتار درست را به او یاد نمی دهد ؛ مثلا تنبیه ممکن است پرخاشگری کودک شما را کنترل کند اما به او یاد نمی دهد که چگونه دوستانه رفتار کند.

تشویق فرزندان و فوائد آن

از تدابیر مهمی که دربازسازی رفتار فرزندانمان می توانیم استفاده کنیم تشویق است. تشویق از مسائل بسیار مهم تربیتی اسلام و از بهترین شیوه های تربیت است. تشویق، عاملی سازنده است که به کمک آن می توان گرایش به کارهای پسندیده را در کودکان تقویت کرد. آنها از تشویق لذت می برند و این، از تمایلات فطری آنهاست که باید به بهترین شیوه از آن استفاده کرد. تشویق، عامل مؤثری در تقویت روحی کودکان و ایجاد نشاط و اعتماد به نفس در آنهاست.

خداوند متعال نیز در قرآن مجید، به مناسبت های مختلف ،‌بندگان صالحش را تشویق و تمجید کرده است. در سیره رسول خدا و اهل بیت علیهم السلام نیز استفاده از این روش تربیتی، دیده می شود؛‌ برای مثال،‌امام علی علیه السلام در حضور جمع ، ‌امام حسن علیه السلام را واداشت که برمنبر برود و برای مردم خطابه بخواند و پس از آن، او را ستود و آیاتی از قرآن رادر این باب تلاوت فرمود .و در جای دیگر محمد بن مسلم میگوید:‌روزی ابو حنیفه به محضر امام صادق علیه السلام وارد شد و عرضه داشت: فرزندت موسی رادیدم،‌که نماز می خواند، در حالی که مردم از مقابل او عبور می کردند و او آنها را نهی نمی کرد و این عمل او نادرست است.

(اهل سنت این کار را جایز نمی دانند) امام صادق علیه السلام فرمودند:« موسی را صدا کنید.» و چون موسی به حضور پدر رسید، آن حضرت فرمود:« فرزندم، ابو حنیفه می گوید، تو نماز می خواندی و مردم از برابر تو عبور می کردند و آنها را منع نمی کردی؟» گفت: « آری پدر جان، کسی که من برای او نماز می خواندم، از آنهایی که از برابرم می گذشتند،‌به من نزدیکتر بود. خداوند می فرماید:‌و ما به او از رگ گردنش هم نزدیکتر هستیم.» محمد مسلم می گوید:‌همین که امام صادق علیه السلام این پاسخ را شنید، او را در آغوش کشید، ‌به سینه اش چسبانید و فرمود:« پدر و مادرم فدای تو باد؛ ای گنجینه رازها.»

نکاتی مهم در امر تشویق

1.در استفاده از تشویق نباید زیاده روی کرد. زیاده روی در تشویق اولا موجب بی ارزش شدن آن می شود؛ ثانیا این توقع را دراو به وجود می آورد که باید برای هر کاری مورد تشویق قرار گیرد؛ وگرنه آن کار را انجام نخواهد داد. از این رو بهترین کار برای رفع مشکل، آن است که پس از جا افتادن و نیکو شدن یک رفتار جدید، رفته رفته ازمیزان تعریف و تمجید بکاهیم و آن را به صورت موردی انجام دهیم .

2. تشویق نباید طوری باشد که در کودک ایجاد غرور و خود بینی کند؛برای همین بهتر است که به جای تعریف و تمجید از شخصیت کودک، از کار خوب او تعریف کرده و بر آن تاکید کنیم. اگر می خواهید کودکتان را به خاطر نماز خواندن تشویق کنید،بهتر این گونه باشد:«آفرین به وحید که نمازش رو می خونه.» نه آنکه بگویید:«وحید جان، تو پسر خیلی خوبی هستی.»

3. به کودک پاداش بدهید نه رشوه!کارشناسان تعلیم و تربیت با قاطعیت،‌رشوه دادن به کودک رارد کرده و در عوض، پاداش دادن رالازم می دانند. بین پاداش ورشوه تفاوت ظریفی وجوددارد. رشوه نوعی باج است.وقتی می گویید: اگرفلان کارراانجام دهدمی تواند فلان چیز را داشته باشد، در حقیقت به او پیشنهاد رشوه می دهند. اما پاداش بدون قول و قرار قبلی و بلافاصله بعد از اینکه رفتار خوبی از کودک سر می زند، به او داده می شود.

4. دلیل تشویق باید کاملا مشخص باشد؛ یعنی او باید دقیقا بداند که به دلیل چه کاری مورد تشویق قرار می گیرد. به این ترتیب باید از تشویق های کلی، مثل «پسر خوب» یا «دختر خوب» خودداری کرد. بلکه باید علت تشویق را کاملا مشخص کرد؛ برای مثال «آفرین به علی، که تمام اسب بازی هایش را داخل کمدش گذاشته.»

5. تشویق باید با عملی که از او سرزده، تناسب داشته باشد؛ مثلا، به خاطر عملی کوچک، نباید جایزه ای مهم دریافت کند؛ همچنان که برای هر عمل جزئی نیز نباید تشویق شود. زیرا این کار ارزش تشویق رانزد او از بین می برد. وحید آنقدر به خاطر کارهای کوچک تشویق شده بود که هر تشویقی را قبول نمی کرد. آخرین بار وقتی پدرش به خاطر نمره خوبش در ریاضی، هزار تومان به او داد؛ آن را جلو پدرش انداخت و شروع کرد به کریه کردن، که این کم است.

6. تشویق باید بلافاصله بعد از انجام گرفتن رفتار مطلوب صورت گیرد. تشویق کردن به ویژه در مورد کودکان خردسال وقتی مؤثرتر است که بدون معطلی انجام شود. نگذارید که بین رفتار پسندیده او و تشویق شما، فاصله زیادی بیفتد، اگرچه کودکان بزرگتر قادرند این فاصله زمانی رادرک کنند.

7. والدین باید به وعده های خود عمل کنند،در غیر این صورت، از اعتماد فرزندان به آنها کاسته شده و بذر دروغگویی در وجود آنان کاشته می شود. رسول خدا (ص) نیزدر این باره می فرماید:« کودکان را دوست بدارید و نسبت به آنها مهربان باشید و به وعده ای که به آنها داده اید وفا کنید.»

8. تشویق باید به صورت قدردانی یا وصفی باشد، نه ارزیابی. در تشویق وصفی، رفتار کودک مورد تحسین و یا تشویق قرار می گیرد.« از این که راست گفتی ممنونم»، «خوشحالم که وسایلت را جمع کردی». اما در تشویق ارزیابی، خود کودک، ستوده می شود نه رفتار او.«تو بی نظیری،‌تو قهرمان، تو خوب ترین کودک روی زمینی...».

تشویق ارزیابی، جلو پیشرفت کودکمان را می گیرد. علی در میدان بسکتبال، توپی را به زیبایی داخل سبد انداخت و مربی به او گفت، تو قهرمان بسکتبالی. ازهمان لحظه، علی به بهانه دل درد میدان را ترک کرد و دیگر سراغ بسکتبال نرفت، تاقهرمانی رااز دست ندهد، همچنین این نوع ازتشویق، موجب غرور کودک نیز می شود.

یکی از مهمترین عوامل تربیت کودک

والدین بزرگوار، شماافزون بر آگاه ساختن کودک، باید در ارائه رفتار درست، خودتان بهترین نمونه برای وی باشید. مهمترین یادگیری در کودکان، یادگیری مشاهده ای می باشد. کودکان معمولا به صورت بسیار پیچیده و در یک یادگیری پنهان ، شخصیت والدین راهمانند سازی می کنند. برای همین رفتار درست والدین است که در تربیت صحیح کودک نقش عمده ای دارد.

اگر والدین مودب بوده، پرخاشگری نکنند،کودکشان نیز در آینده همین رفتارها را انجام خواهد داد. اگر والدین رفتارهایشان درست نباشد، تنبیه یا تشویق به رفتار درست، سودی ندارد،‌زیرا کودک، بخش مهمی ازآموخته های خود را از راه مشاهده نمونه ها و الگوها فرا می گیرد و اما کلام پایانی ما روایتی ازامام کاظم علیه السلام است که می فرماید:«رفتار کودک بر اثر رفتار درست والدین محفوظ می ماند».

برگرفته از کتاب تنبیه آری یا خیر - مجید همتی





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
چهارشنبه 8 شهریور 1391
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:20 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading through your post. I like to write
a little comment to support you.
سه شنبه 10 مرداد 1396 01:22 ق.ظ
Hey There. I discovered your blog the usage of msn. This is a very
neatly written article. I'll be sure to bookmark it and return to learn more of your helpful
info. Thank you for the post. I'll certainly return.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی